قنوات و كاريزهاي قزوين

مردم قزوين چنان كه مورخان نامي نگاشته اند تا اوايل سده پنجم از آب چاه استفاده مي كردند . نخستين كارريز را در قزوين حمزه بن اليع كه از جانب سلطان محمود سبكتكين به فرمانداري آنجا گمارده شده بود احداث كرد . پس از آن تا اوايل قرن هفتم كاريزهاي ديگر قزوين عبارت بودند از : طيفوريه ، طرخانيه , مطاباديه , خمار تاشيه ،  وزارريه ، سيديه ، خاتونيه و قنات صاحب حسن .

حمدالله مستوفي نيز در اواسط سده هشتم در تاريخ گزيده براي قزوين هشت قنات ذكر كرده است.

كه عبارتنداز : قنات حمزه بن اليع ، طيفوري ، رودباري، سيدي ، خاتوني و خمارناشي ، صاحبي ، ملكي قنوات قزوين را دوازده تا شانزده رشته مي شمارند كه برخي از آنها داير بعضي نيم داير و تعدادي هم با پرواز ميان رفته اندكه به شرح هر يك از آنها در ذيل مي پردازيم .

مهمترين قناتهاي قزوين كه در حال حاضر آبدار هستند ، به قرار زير مي باشند :

قنات حمزه

كهن ترين قنات شهر قزوين كه داراي اسناد مكتوب مي باشد قنات حمزه نام دارد زيرا در زمان سلطنت سلطان محمود غزنوي حمزه اشعري يكي از رئوساي شهر قم در اين زمان كه فعاليت چشمگيري در شهر قم داشته و آنجا را به صورت شهري در آورده بود را به فرمانداري قزوين برگزيدند .

وي در قزوين قناتي احداث نمود كه به نام خود او به نام قنات حمزه شهرت يافت ، آب اين قنات از وسط شهر مي گذشت و اولين قناتي بود كه در شهر قزوين احداث شده بود زيرا تا آن زمان مردم شهر تماماً از آب چاه استفاده مي كردند و اين چاهها از آن زمان تا كنون هنوز هم در شهر داير است .

قنات طيفوري

اين قنات را در اصطلاح  كيفوري تلفظ مي كنند اين قنات نيز مانند قنات هاي خمارتاش و خاتوني از قنوات قديمي است . و چون از مجراي رودخانه عبور مي كرد به هنگام افزايش آب اضافه آن از رودخانه پشت بدنه و خندق شمالي شهر به طرف شهر ميرفت . طول اين قنات 5300 متر ، عمق مادر چاه 16 متر و ميزان آبدهي آن 4 متر در ثانيه بوده است . اين قنات بخشي از آب شرب اهالي قزوين را در روزگاران قديم تأمين    مي كرده است .

قنات هاي قوللر آقاسي ، شيخ احمدي و ميرزا علي اصغر خاني نيز از ديگر قنات هاي قزوين است .

قنات آخوند

اين قنات در محله آخوند كه يكي از محلات قديمي قزوين است واقع شده . مادر چاه اين قنات در حدود پنجاه متر عمق دارد . معروف است كه اين قنات يك رگ نفت دارد و در قديم آب اين قنات وقف محلات آخوند ,‌قملاق و مغلاوك بوده و مردم آب آن را به عناوين مختلف به خانه هاي خود برده بودند چنانكه مظهر قنات به خشكي گراييده بود  اين قنات 10000متر طول دارد عمق چاه مادر آن 20/40متر و ميزان آبدهي آن 7 متر در ثانيه بوده و براي مصرف شرب به كار مي رفته است .

قنات حاتم بيك و خاتوني 

چون آب اين دو قنات كم بود و به شهر نمي رسيد هر دو را باهم يكي كرده و به شهر آورده بودند . مادر چاه قنات حاتم بيگ در اراضي بارجين و خاتونك جنب باغ موثق بوده هردو در ضلع شمال شرقي شهر واقع بودند . مسافت اولي تا شهر شش كيلومتر و دومي كمتر از دو كيلومتر بود . آب اين دو قنات به سبكي و خوشگواري معروف ميباشد وطول اين قنات 7000 متر عمق مادر چاه پنج متر و ميزان آب دهي آن 12متردر ثانيه بوده است .

قنات خيابان

باني اين قنات را شاه عباس ثاني ذكر كرده اند قنات نامبرده از مهمترين قنوات قزوين به شمار مي آمد . آب ده اين قنات در قريه اك واقع در 15 كيلومتري شمال غربي قزوين ميباشد به دليل باز بودن روي نهر اين قنات , آب آن در تابستان خشك مي شد . طول اين قنات 5000 متر و عمق مادرچاه 15 متر و ميزان آب دهي آن 5/13متر در ثانيه و براي مصرف شرب بوده است .

قنات آقا جمالي 

آب ده اين قنات به فاصله سه كيلومتري شمال شرق قزوين در زمينهاي باقرآباد , قرار داشت و در آن زمان وقف آستان قدس رضوي بود .

قنات حلال آب 

منشاء ‌اين قنات ده كيلومتري شمال غرب شهر واقع است و داراي 4 شاخه مي باشد . شاخه اصلي آن به ارس آباد مي رفت و از آنجا سه شاخه شده از تپه زويار مستقيماً به طرف شرق جريان مي يافت .

قنات خمارتاش

منشاء و آب ده قنات خمار تاش به فاصله ده كيلومتردر شمال باختري قزوين بوده و از دو رشته تشكيل شده است كه شاخه زيرين آن از امامزاده سيد ناصرالدين محمد عبور مي كرد . آب اين قنات وقف محلات ,‌ گوسفند ميزان ,‌(يمج , سك شريحان , دباغان و پائين محله بود طول اين قنات 7000متر بوده عمق مادر چاه آن18/55متر وميزان آبدهي آن 15 متر در ثانيه بوده است . اين قنات قديمي بوده و براي مصرف شرب مردم احداث شده بود .

قنات ميرزا رسولي

آب اين ده قنات در زمينهاي بارجين ,‌شش كيلومتري شمال شرقي شهر بوده است . به دليل كمي آب اين قنات آن را با قنات آقا جمالي يكي كرده بودند .

قنات شاه

آبده قنات مزبور در شش كيلومتري شمال شهر در زمينهاي اكبر آباد و جنب آسياب نهم بود . اين قنات نيز سه شاخه داشته و وقف بوده است طول اين قنات 5000 مترمكعب , عمق مادر چاه آن   9 متر و ميزان آبدهي آن . متر در ثانيه بوده است و براي مصارف شرب به كار مي رفته است .