چهارشنبه, 22 مرداد 1399
 |  رنگ  |  + . -
ADA
بستن این پنجره
این سایت مطابق با استاندارهای ADA برای نابینایان مناسب‌سازی شده و سازگاری این استاندارد در بخش‌های مختلف لحاظ گردیده است.
بستن این پنجره
#هر هفته: الف_ب_ایران
خط انتقال و تصفیه خانه آب شرب از سد طالقان به استان قزوین
مراحل اجرایی سد بالاخانلو
مراحل اجرایی سد مخزنی نهب
نجات آب هدیه ای به آیندگان است
حفاظت آب های زیر زمینی نیاز به عزم ملی دارد
صرفه جویی در مصرف آب حتی به اندازه یک قطره ارزشمند است

مقدمه

یکی از طرحهای ملی و راهبردی بخش آب ایران، طرح احیاء و تعادل بخشی آبهای زیرزمینی است. افزایش جمعیت کشور، محدودیت منابع آب های سطحی و نیاز روز افزون به منابع آب از یک طرف و وضعیت اقلیمی و جغرافیایی ایران و همچنین وقوع پدیده خشکسالی در سال های اخیر از طرف دیگر سبب بهره برداری بیش از اندازه از آبخوان ها و بروز اثراتی همچون افت سطح آب های زیرزمینی، کاهش کیفی آب آبخوانهای زیرزمینی ، ایجاد فرونشستهای مخرب در دشتها و آبخوانها و کوتاه شدن عمر آبخوانهای مهم ایران شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل 1- کسری تجمعی مخازن دشتهای ایران

 

شایان ذکر است که وضعیت اقلیمی و منابع آب ایران حکایت از محدویت جدی منابع آبی دارد به ترتیبی که ۸۵ % مساحت ایران جزء مناطق خشک، نیمه خشک و بیابانی است که عمده مراکز و قطب‌های جمعیتی از جمله کلان شهرها که منابع تامین آب آنها متکی به منابع آب زیرزمینی است را در بر می گیرد و تنها ۱۵ % ایران در سایر اقلیم‌های با وضعیت آب و هوایی مرطوب و 

نیمه‌مرطوب قرار گرفته است. لذا منابع آب زیرزمینی به دلیل برداشت بیش از حد و خشکسالی‌های متوالی به وضعیت بحرانی رسیده است.

تشدید افت سطح آب و کسری مخزن در آبخوانها ممنوعیت بیش از ۳۳۴ محدوده از ۶۰۹ محدوده مطالعاتی کشور را به دنبال داشته و این خود موجب تزاید بهره برداری‌های بی رویه از سایر آبخوانها گردیده است. مطابق گزارشهای رسمی، آبخوانهای ایران سالانه با میانگین کسری حجم مخزن ۷/۵ میلیارد متر مکعب مواجه اند و در ۴۷ سال اخیر بیش از ۱۲۰ میلیارد مترمکعب از مخازن آب زیرزمینی ایران کاسته شده‌ که بیش از ۹۰ میلیارد مترمکعب آن در بیست سال اخیر ، ۸۰ میلیاردمترمکعب آن در ۱۵ سال اخیر و ۳۸ میلیارد مترمکعب آن مربوط به دوره کوتاه ۷ ساله گذشته است. این موضوع آینده‌ای تاریک و بس دهشتناک را برای بخش های وسیعی از کشور رقم زده است.

 

در همین ارتباط و برای چاره‌اندیشی و کنترل افت و کسری مخزن حادث شده در آبخوان‌ها، وزارت نیرو با تعریف طرح تعادل بخشی، تغذیه مصنوعی و پخش سیلاب در سال ۸۴ برنامه‌های خود در زمینه بهبود وضعیت منابع آب زیرزمینی را تدوین نمود. مجدداً با فعال شدن شورای عالی آب در دولت یازدهم، وزارت نیرو در سال ۱۳۹۲ برنامه‌های خود را در شورای عالی آب ارائه و ابتدا مصوبه‌ای تحت عنوان برخورد قانونی با برداشت‌های غیر مجاز دریافت کرد که نهایتاً به ((طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی کشور)) مشتمل بر ۱۵ پروژه» تبدیل گردید و در جلسه پانزدهم شورای عالی آب کشور در تاریخ ۲۵ شهریور ۹۳ به تصویب رسید که در نهایت تکالیف مشخصی برای وزارتخانه‌های نیرو، جهادکشاورزی، صنعت، معدن و تجارت و کشور مشخص شد.

 

  •   ملی «احیا و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی»

با پیگیری‌های وزارت نیرو در سال ۸۴ طرح تعادل بخشی آبهای زیرزمینی کشور تعریف و دارای ردیف اعتباری شد لیکن به دلیل کمبود اعتبارات تا سال ۱۳۹۳ دارای عملکرد محسوسی نبوده است. لیکن مجدداً وزارت نیرو موضوع را در پانزدهمین جلسه شورای عالی آب با هدف کنترل کسری مخزن ۱۱۰ میلیارد متر مکعبی در برنامه ای ۲۰ ساله و کنترل کسری متوسط سالانه ۷/۵ میلیارد مترمکعب آبخوانهای کشور را در دوره ۶ ساله ( سال آخر برنامه پنجم و ۵ ساله برنامه ششم) به تصویب رساند. به همین منظور در این طرح ۱۵ پروژه ( ۱۱ پروژه برای وزارت نیرو ، ۳ پروژه برای وزارت جهادکشاورزی و یک پروژه برای سازمان زمین شناسی و اکتشاف معدنی) تعریف و برای اجرا به دستگاه ها ابلاغ گردید. همچنین مقرر شد پروژه مشترک «ایجاد تشکل آب بران» توسط دو وزارتخانه نیرو و کشاورزی انجام شود که هدف اصلی آن مشارکت دادن مردم در امر حفاظت منابع آبی و سپردن این مهم به آنان بوده است.

پروژ‌ه های وزارت نیرو

  • پروژه حفر چاه پیزومتری دردشتهای کشور با هدف تکمیل شبکه پایش آبهای زیرزمینی در آبخوانهای کشور.
  • نصب تجهیزات اندازه گیری منابع آب برای پیزومترها و چاههای اکتشافی دشتهای کشور با هدف تکمیل شبکه پایش .
  • تهیه بیلان وبهنگام سازی بانک اطلاعاتی محدوده مطالعاتی کشوربا هدف تهیه مدل پشتیبانی تصمیم گیری (DSS) و مدلهای مفهومی ریاضی برای دشتهای ممنوعه کشور
  • ایجاد و استقرار بازار محلی آب درکشوربا هدف مدیریت طرح و تقاضای آب و پیاده سازی ساز و کار قیمت و مصرف بهینه آب
  • خرید چاههای کم بازده کشاورزیبا هدف جبران بخشی از کسری مخزن آبخوانهای کشور
  • ساماندهی شرکتهای حفاریبا هدف جلوگیری از حفاریهای غیرمجاز، افزایش عمر مفید چاهها و …
  • جایگزینی پساب با چاههای کشاورزی دردشتهای ممنوعهبا هدف استفاده از منابع آبهای غیرمتعارف و اعمال صرفه‌‌جویی بیشتر در منابع آب زیرزمینی
  • تقویت و استقرار گروههای گروههای گشت و بازرسی در سراسرکشورباهدف استفاده از ظرفیت های بخش خصوصی و اعمال مدیریت بیشتر در منابع آب زیرزمینی
  • تهیه و نصب کنتور حجمی و هوشمند آب و برق، اطلاع رسانی و ایجاد سامانه پایش و کنترل برداشت آب از چاهها با هدف کنترل مصارف و ایجاد شرایط مناسب مدیریت منابع و مصارف و این پروژه نقش اصلی را درکنترل برداشت های آب از منابع آب زیرزمینی و مدیریت آنها به دنبال دارد.
  • کنترل، نظارت و مسلوب المنفعه نمودن و انسداد چاههای فاقد پروانه و مضر به مصالح عموم با هدف پیاده سازی قانون تعیین تکلیف چاههای فاقد پروانه و کمک به احیاء و جبران بخشی از کسری مخزن پیش بینی شده .
  • اجرای پروژه تغذیه مصنوعی و پخش سیلاببا هدف استفاده از ظرفیت آبهای سطحی و روانآب‌هایی که از دشتها خارج می شوند و نفوذ آنها به آبخوانهای زیرزمینی.

پروژههای وزارت جهادکشاورزی

  • ایجادتشکل آب‌بران وانجام حمایتهای فنی و مالی از انها با هدف  ایجاد شرایط مناسب واگذاری امور بهره برداری به بهره برداران و کاهش امور تصدی گری دولت.
  • به روز نمودن سند ملی اب در  محدوده مطالعاتی کشوربا هدف تدقیق نیاز آبی محصولات و نیز تعیین الگوی کشت و محصولات کشاورزی متناسب با اقلیم کشور.
  • مطالعه و اجرای طرحهای آبخیزداریبا هدف حفظ منابع آب و خاک کشور و کاهش رسوب تولیدی حوضه های آبریز و افزایش نفوذ آب به آبخوانها.

پروژه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور

  • پهنه بندی وبررسی مخاطرات ناشی از فرونشست زمین در محدوده  های مطالعاتی کشور با هدف کنترل و مطالعه عکس العمل دشتها به بهره برداری از منابع آب و افت ناشی از بهره برداریها و رصد میزان نشست دشتهای کشور در طول زمان و مخاطرات پیش رو

 

پروژه‌های طرح احیا به لحاظ ماهیتی را می توان به سه دسته تقسیم کرد:

  • دسته اول: پروژه‌هایی که منجر به تولید و تدقیق داده‌ها و اطلاعات در خصوص منابع و مصارف وضعیت آبخوان‌ها می‌شوندکه عبارتند از:
  • 1-  حفر چاه‌های پیزومتری و اکتشافی
  • 2- تجهیز چاه‌های پیزومتری به ابزارهای سنجش
  • 3- تهیة بیلان و و بهنگام سازی بانک اطلاعاتی محدوده‌های مطالعاتی کشور
  •  دسته دوم: پروژه‌هایی که نقش کنترل، نظارت و بهره‌برداری از منابع آب زیر زمینی را بر عهده دارند و عبارتند از:
  • 1-تقویت و استقرار گروه‌های گشت و بازرسی
  • انسداد چاه‌های غیر مجاز، جلوگیری از اضافه برداشت منابع آب
  • 2- ساماندهی شرکت‌های حفاری
  • 3- مطالعه ایجاد و استقرار بازار آب
  • 4-  ایجاد تشکل‌های آب بران و انجام حمایت‌های فنی و مالی از آنها (وزارت جهاد کشاورزی)
  • 5- به روز نمودن سند ملی آب (وزارت جهاد کشاورزی)
  • 6-مطالعات فرو نشست در دشت‌های کشور (سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور)
  • 7-  اطلاع رسانی و آگاه سازی افکار عمومی
  • دسته سوم:‌ پروژه‌هایی هستند که مستقیماً منجر به ذخیره سازی آب در آبخوان‌ها می‌شود و عبارتند از:
  • 1-خرید و انسداد چاه‌های کشاورزی
  • 2-جایگزینی پساب با چاه‌های کشاورزی در دشت‌های ممنوعه
  • 3-تهیه و نصب کنتورهای حجمی و هوشمند روی چاه‌ها
  • 4-اجرای پروژه‌های تغذیه مصنوعی و پخش سیلاب
  • 5- مطالعه و اجرای طرحهای آبخیزداری (وزارت جهاد کشاورزی)‌

 

وزارت نیرو در راستای طرح مذکور اقدام به تنظیم دستورالعملهای هشت گانه و جهت به شرکتهای آب منطقه ای ابلاغ نموده است که به شرح ذیل می باشد :

دستورالعمل اول: توسعه و پیاده‌سازی مدیریت مشارکتی منابع آب زیرزمینی

با درس‌گرفتن از تجربه‌هایی که در دو دهه گذشته با عنوان «مطالعات ایجاد تشکل‌های کشاورزان»(در زمینه مدیریت حفاظت و بهره‌برداری منابع آب زیرزمینی و همچنین تجربه «استقرار مدیریت مشارکتی آب در شبکه آبیاری تازه‌آباد (استان گلستان)، به عنوان پایلوت کشوری» و به منظور عملیاتی‌نمودن سیاست‌ها و راهبردهای جدید وزارت نیرو مبنی بر تقویت «رویکرد مدیریت مشارکتی» و ارتقاء «نقش کشاورزان ذینفع در مدیریت منابع و تاسیسات آبی»، مجموعه حاضر با عنوان «دستورالعمل توسعه و پیاده‌سازی مدیریت مشارکتی منابع آب زیرزمینی» تهیه گردیده‌است.

در این مجموعه تلاش گردیده‌است با توجه به اهداف،  نتایج مورد انتظار، سازمان کار، روش‌‌شناسی مورد استفاده و درنهایت الزامات و امکانات مربوط به «توسعه و پیاده‌سازی مدیریت مشارکتی منابع آب زیرزمینی در دشت‌های کشور»، با اولویت دشت‌های دارای افت شدید سطح ایستابی(بعنوان یک منطقه آبیاری با مجموعه چاه‌های بهره‌برداری از یک سفره یاآبخوان، به عنوان منبع آبی مشترک)، پرداخته شود.

اهداف توسعه و پیاده‌سازی مدیریت مشارکتی منابع آب زیرزمینی و نتایج مورد انتظار

 

  1. اهداف کلی:
  • بهبود بیلان منابع آب زیرزمینی (سطح ایستابی) در دشت‌های هدف (ایجاد تعادل بین منابع و مصارف آب)
  • افزایش  بهره‌وری آب‌های زیرزمینی در دشت‌های هدف
  • ارتقای سطح حفاظت کمی و کیفی آب‌های زیرزمینی
  1.  اهداف اختصاصی:
  • تعیین و تدوین الگوهای مناسب مدیریت مشارکتی منابع آب زیرزمینی
  • ساماندهی واستقرار الگوی مدیریت مشارکتی منابع آب زیرزمینی در دشت‌های هدف
  • اشاعه و ترویج الگو در سایر دشت‌های کشور
  • افزایش مشارکت کشاورزان در مدیریت منابع آب‌های زیرزمینی
  • 5-ارتقا توانمندی و توسعه ظرفیت سازمانی و دست‌اندراران آب و کشاورزی در زمینه آب‌های زیرزمینی در استان‌های هدف
  1.  اهداف کمی:

استقرار الگوی مدیریت مشارکتی آب و نظام بهره‌برداری بهبودیافته در 5 دشت منتخب و سایر دشت های کشور براساس شاخص‌های اعلام‌شده

 

دستورالعمل دوم : اطلاع رسانی، آموزش وفرهنگ سازی

چالش های مختلفی که در زمینه آب های زیرزمینی گسترش یافته است موجب گردیده تا طرح ((احیاء و تعادل بخشی آب های زیرزمینی)) که در سال گذشته (1393) به تصویب رسیده است؛ به عنوان اولویت اصلی وزارت نیرو در حوزه آب در سال جاری دنبال گردد. در این طرح، زیرپروژه ها و اقدامات متعددی تعریف گردیده است. به سرانجام رسیدن این اقدمات مستلزم سرمایه و زیربنای فرهنگی- اجتماعی مناسب است تا اولا هزینه اقدامات فیزیکی را کاهش دهد، ثانیا مشارکت بدنه جامعه را در این اقدامات فراهم آورد و در نهایت با سازماندهی گروه های مردمی (به طور عام) و بهره برداران (به طور خاص) تضمین پایداری تعادل این منابع در درازمدت فراهم آید.

این هدف از طریق تعریف برنامه های اصولی و نظام­مند آموزش، اطلاع رسانی و فرهنگ سازی حاصل  می گردد وبر همین اساس، شورای سیاستگذاری اطلاع رسانی و آگاهی بخشی طرح تعادل بخشی در وزارت نیرو و  متعاقبا شورای راهبری سیاستهای ماخوذه در شرکت مدیریت منابع آب ایران، درصد است تا چارچوب، دستورالعمل و فرایندهای جامع مربوطه را تدوین نموده و با بهره گیری از مشاور ملی اطلاع رسانی و آگاهی بخشی، در کنار دنبال کردن امور متمرکز ستادی (مشتمل بر اطلاع رسانی و آموزش از طریق رسانه های ملی، ارتباط گیری با نخبگان و ...)، راهبری این اقدامات در استان ها را پایش و ارزیابی نماید همچنین پیش بینی گردیده است تا استان ها بر اساس  پتانسیل ها و مقتضیات استانی برای انجام برنامه ها اقدام به تعریف نیروی کارشناسی و یا عقد قرارداد با مشاور بنمایند.

از آن جا که با ابلاغ اعتبارات این طرح به استان ها، مدیران آب هر استان درصدد برنامه ریزی برای اجرای موثر طرح می باشند، چارچوب و دستورالعمل کلان تشکیل کارگروه اطلاع رسانی و فرهنگ سازی  در شرکت های آب منطقه ای استانی و کلیات برنامه های در دستور کار، به نحو مندرج در این دستورالعمل تنظیم گردیده است.

هدف غایی برنامه های آموزش، اطلاع رسانی، فرهنگ سازی و ظرفیت سازی؛ فراهم آوردن بستر و سرمایه اجتماعی و سازماندهی و سمت و سو دادن به آن به منظور اصلاح روند مصرف و بازگرداندن تعادل به آب های زیرزمینی و تضمین پایداری آن می باشد. این مهم را در قالب اهداف پنج گانه زیر می توان تشریح نمود:

  • ارتقاء آگاهی کلیه بهره برداران منابع آب بویژه بهره برداران بخش کشاورزی
  • ایجاد و توسعه بستر اجتماعی برای اقدامات سلبی حفاظتی در مقابل تخلفات آبی نظیر برداشت از چاه های غیر مجاز
  • ایجاد آمادگی در مدیران ارشد، میانی و عملیاتی و کارشناسان مرتبط در بدنه آب کشور برای رویکرد و اقدامات غیرسازه ای در حوزه احیاء و تعادل بخشی (در مقابل نگاه صرفا سازه ای حاکم و مالوف)
  • انتشار و گسترش اطلاعات مربوط به وضعیت منابع آب زیرزمینی و چالش های بخش آب کشور
  • دانش افزایی، ایجاد حساسیت و یادگیری رفتار صحیح مناسب در عموم مردم با تاکید بر نخبگان و اثرگذاران جامعه در رابطه با آب در قالب توسعه ماتریس سه بعدی فرهنگ سازی MAC(محتوا، مخاطب و روش)
  • فراهم آوردن بستر و سرمایه اجتماعی و انسانی لازم برای شکل گیری، نهادینه شدن و کاراشدن  تشکل های مردمی ( آب بران و انجمن ها) جهت واگذاری امور تصدی گری

 

دستورالعمل سوم :دستورالعمل اجرای توامان آئین نامه مصرف بهینه آب کشاورزی و قانون تعیین تکلیف چاههای آب فاقد پروانه بهره برداری

بر اساس ابلاغیه شماره 100/31/35368/93 مورخ 17/8/93 وزیر محترم نیرو درخصوص مصوبات پانزدهمین جلسه شورای عالی آب مورخ 25/6/93 مبنی بر اجرای طرح احیاء و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی، میزان آب قابل برنامه‌ریزی  به بخش کشاورزی در هر محدوده مطالعاتی برآورد و ابلاغ گردید. با توجه به برداشتهای مجاز ( چاههای دارای پروانه بهره‌برداری) و برداشتهای غیر مجاز (چاههای آب فاقد پروانه بهره‌برداری کشاورزی قبل از سال 1385، چاههای محفوره غیرمجاز بعد از سال 1385 و اضافه برداشت چاههای مجاز) به منظور توزیع آب قابل برنامه ریزی ابلاغ شده در هر یک از محدوده مطالعاتی این دستورالعمل ابلاغ می گردد.

هدف از اجرای این دستورالعمل افزایش بهره وری و حفاظت کمی و کیفی منابع آب و ایجاد تعادل بین منابع و مصارف آب زیرزمینی این دستورالعمل تنظیم و ابلاغ می گردد. هدف کمی مورد نظر به نحوی است که کسری مخزن متوسط درازمدت آبخوان ها تاپایان برنامه ششم توسعه و کسری مخزن تجمعی طی یک برنامه 20 ساله جبران گردد.

 

 

دستورالعمل چهارم : تقویت و تشکیل گروه‌های گشت و بازرسی بخش خصوصی

با توجه به وضعیت بحرانی منابع آب کشور و لزوم حفظ و صیانت از این ذحائر ارزشمند و براساس پانزدهمین مصوبه شورای عالی آب، در راستای پیاده‌سازی طرح احیاء و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی و به‌منظور استفاده بهینه از بخش خصوصی در انجام برخی فعالیت‌های تصدی‌گری مرتبط با حفاظت و بهره‌برداری منابع و مجاری و تاسیسات آب در راستای سیاست‌های اجرایی اصل 44 قانون اساسی اقدام به تدوین این شرح خدمات شده است. در این شرح خدمات نسبت به بازنگری و اصلاح شرح خدمات گروه‌های گشت و بازرسی بخش خصوصی که در قالب طرح تحول در مدیریت منابع آب زیرزمینی که در سال 1386 تهیه و توسط معاونت محترم وقت امور آب وزارت نیرو برای اجرا به کلیه شرکت‌های آب منطقه‌ای و سازمان آب و برق خوزستان ابلاغ شده بود، به گونه‌ای اصلاح گردید تا با استفاده از توان بخش خصوصی برخی از فعالیت‌های تصدی‌گری مرتبط با حفاظت از منابع، مجاری و تاسیسات آبی را انجام دهد.

اهداف تشکیل گروه‌های گشت و بازرسی

  • حضور دائمی در دشت‌ها و محدوده اراضی بستر و حریم رودخانه‌ها، مسیل‌ها و تالاب‌ها و... کشور به منظور حفظ و حراست کمی و کیفی منابع و مجاری عمومی و تاسیسات آبی
  • به روز نمودن آمار و اطلاعات منابع آب
  • تسهیل در امور اطلاع رسانی و همگرایی در بهره‌برداران و ایجاد زمینه‌های تشکیل تشکل‌ها

دستورالعمل پنجم: انسداد چاه‌های غیر مجاز، جلوگیری از اضافه برداشت منابع آب

منابع آب زیرزمینی یکی از منـابع استراتژیـک و مهم کشور بوده و حفظ و حراسـت آن از کارهای حاکمیتی وزارت نیرو می­باشد. از طرفی پراکندگی منابع مذکور شامل چاهها - چشمه‌ها و قنوات در سطح کشور، خشکسالی­های مکرر در سالهای اخیر، باعث افزایش بهره­برداری از منابع مذکور و در نتیجه موجب افت سطح آب زیرزمینی شده است. با توجه به وضعیت نامتعادل پیـش آمده در اکثر وقت­ها و کاهـش دبـی منابع آب زیرزمینی و رقم بسیار بالای کسری حجـم مخزن در آبخوان­های کشور، نظارت مستمر بر حفظ و بهره برداری از منابع فوق از ضروریات بوده و هر گونه عدم توجه به این امر مهم برای کشور مشکلات غیرقابل جبرانی در پی خواهد داشت. خوشبختانه در سالهای اخیر همه مسئولین و دست اندرکاران مدیریت منابع آب کشور با توجه به اهمیت موضوع تلاش فراوانی برای جلوگیری از بحرانی تر شدن دشتها آغاز کرده­اند بطوری که در برنامه چهارم توسعه اقتصادی و اجتماعی تکالیف زیادی جهت حفظ و حراست از منابع آبهای زیرمینی برای دست اندرکاران منابع مذکور تعیین نموده اند که در این راستا جلوگیری از حفر و بهره برداری از چاههای غیرمجاز و پر و مسلوب المنفعه نمودن آنها و همچنین تقلیل منصوبات چاههای مجاز برای جلوگیری از اضافه برداشت آنها پس از طی مراحل قانونی و قضائی در دستور کار منظور گردیده است.

   اهداف اجرای پروژه مذکور عبارتند از

تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی از طریق کنترل، نظـارت، انسداد و پر و مسلوب المنفعه نمودن چاههای غیر مجاز، چاههای فاقد پروانه مضر به مصالح عمومی و جلوگیری از اضافه برداشت منابع آب (سطحی و زیرزمینی) با اجــرای فعالیت­های زیر:

  • الف : جمع آوری انواع دستگاههای حفاری غیر مجاز و مجاز متخلف و جابجائی و حمل آنها به پارکینگ شرکت (کارفرما) یا پارکینگ هایی که از قبل به پیمانکار توسط امورات یا ادارات منابع آب شهرستانها پیشنهاد شده است.
  • ب : خارج نمودن منصـوبات چاههـای غیر مجاز و چاهـهای مجاز دارای منصوبات مغـایر با مفاد پروانه بهره بـرداری (موتور پمپ، توربین و تجهیزات مربوط) با هر قطر پمپ و عمق چاه.
  • ج : پر کردن انواع چاههای غیر مجاز (دستی و دستگاهی) با مصالح مورد نیاز
  • د: برداشتن منصوبات مغایر با مفاد پروانه بهره برداری آبهای سطحی (موتور پمپ، توربین و تجهیزات مربوطه) با هر قطر پمپ.
  • ح : همکاری و هماهنگی با مامورین دارای ابلاغ ماده 30 و گروه‌های گشـت و بازرسی در جهت اجرای احکام قطـعی دادگاه­ها.

دستورالعمل ششم :

 

 

دستورالعمل نصب و بهره‌برداری کنتورهای هوشمند (حجمی و آب و برق)

مقدمه

از جمله اقداماتی که در راستای تعادل بخشی سفره های آب زیرزمینی صورت گرفته و باید با جدیت بیشتری دنبال شود نصب وسایل اندازه‌گیری و تحویل حجمی آب برای بهره‌برداران منابع آب زیرزمینی است . اهمیت نصب وسایل اندازه‌گیری در تهیه و ارائه آمار و اطلاعات مصارف آبی- که لازمه هرگونه برنامه ریزی درست در کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت، در خصوص منابع آبی می باشد - و لزوم دریافت اطلاعات و ارقام صحیح و قابل اتکا که بتواند مبنای تصمیم‌گیری‌های آینده قرارگیرد، اقتضاء می‌کند که این امربه عنوان اقدامی پایه‌ای مد نظر قرار گرفته و ضمن رفع موانع و نواقص موجود، در بهبود روزافزون کارایی آن اقدام شود.

  1. اهداف اجرای پروژه نصب کنتور هوشمند
  • اندازه‌گیری حجم آب برداشت شده توسط بهره برداران از منابع آب و جلوگیری از هرگونه برداشت غیرمجاز
  • ایجاد تعادل بین منابع و مصارف آب زیرزمینی با برنامه ریزیِ متکی بر اطلاعات بدست آمده از قرائت کنتورها و حجم بهره‌برداری از منابع آب
  • تهیه لیست بهره برداران دارای اضافه برداشت ازمنابع آب و بهره برداران صرفه‌جو و ارایه به شرکت برای اتخاذ تصمیم های مدیریتی در راستای نهادینه کردن فرهنگ صحیح و بهینه مصرف آب از یک طرف و ایجاد تعادل بین منابع و مصارف آب از طرف دیگر.

تجهیز کلیه چاههای کشور به ابزار اندازگیری هوشمند با مشخصات سخت افزاری و نرم افزاری 

 

جدول 1- کنتورهای منصوبه برروی چاههای استان از ابتدای پروژه تا کنون به تفکیک شهرستان

ردیف

شهرستان

مجاز

فرم یک

کل آب و برق

کل 97

کل 98

کل حجمی 97 و 98

مجموع کنتورهای هوشمند استان

آب و برق

97

98

آب و برق

97

98

1

آبیک

362

75

27

3

7

29

365

82

56

138

503

2

البرز

175

37

22

0

0

3

175

37

25

62

237

3

آوج

46

17

17

0

0

17

46

17

34

51

97

4

بویین زهرا

365

222

159

13

35

132

378

257

291

548

926

5

تاکستان

307

139

76

13

2

68

320

141

144

285

605

6

قزوین

309

78

44

1

12

40

310

90

84

174

484

                         

مجموع

1564

568

345

30

56

289

1594

624

634

1258

2852

 

حجم صرفه جویی (mcm)

6/43

48

5/0

9/32

1/14

139

 

جدول 2- تعداد کل کنتورهای منصوبه و میزان صرفه جویی آب زیرزمینی

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل 2- وضعیت نصب کنتور به تفکیک شهرستان

 

 

 

 

 

 

 

شکل3- کنتورهای منصوبه برروی چاههای مجاز استان از ابتدا تا کنون

 

 

دستورالعمل هفتم :نحوه خرید وانسداد چاه‌های کم‌بازده کشاورزی برای تعادل بخشی آبخوان

پروژه تملک و انسداد چاه‌های کشاورزی مجاز، فعال و دارای پروانه بهره‌برداری یکی از راهکارهایی است که در راستای تعادل در سفره‌های آب زیرزمینی در دست اقدام می‌باشد. این پروژه در محدوده‌های مطالعاتی مورد نظر است که اولاً کلیه چاه‌های غیرمجاز و فاقد پروانه بهره‌برداری مضر به مصالح عمومی پر و مسلوب‌المنفعه شده، ثانیاً از اضافه برداشت تمام چاه‌های مجاز جلوگیری شده، ثالثاً پسابی برای جایگزینی با چاه‌های کشاورزی مجاز و فعال وجود نداشته و یا به لحاظ اقلیمی شرایط اجرای پروژه‌های تغذیه مصنوعی و پخش سیلاب مقدور نیست و وضعیت آبخوان به گونه‌ای است که کماکان دارای افت و کسری حجم مخزن بوده و بایستی به طرق دیگری اقدام به ایجاد تعادل در سفره نمود.

 اهداف کلی اجرای پروژه

  • کمک به تعادل بخشی و احیای آبخوان‌های کشور از طریق خرید چاه‌های مجاز و کم بازده کشاورزی و خارج کردن آن از مدار بهره‌برداری به منظور جبران قسمتی از نقصان آب آبخوان.
  • بهبود 5 درصد از کسری حجم مخزن متوسط دراز مدت سالیانه آبخوان‌های کشور.
  • جلوگیری ازتغییر کیفیت و شور شدن سفره آب زیرزمینی.

 

دستورالعمل هشتم :جایگزینی پساب با آب چاه‌های کشاورزی در دشت‌های ممنوعه

با توجه به بحران منابع آب زیرزمینی و به منظور جبران بخشی از کسری حجم مخزن متوسط دراز مدت سالیانه آبهای زیرزمینی کشور، استفاده از پتانسیل موجود پساب در دستور کار قرار گرفته و به عنوان یکی از پروژه‌های طرح احیاء و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی در جلسه پانزدهم شورای عالی آب به تصویب رسیده و از ابتدای سال 1394 این طرح عملیاتی شده است.

    پیرو بخشنامه «استفاده از پساب تصفیه‌خانه‌های فاضلاب شهری و روستایی» که طی نامه شماره 700/42623/93 مورخ 20/10/93 معاون محترم امور آب و آبفا به کلیه شرکت‌های آب منطقه‌ای و سازمان آب و برق خوزستان ابلاغ گردیده است و به منظور استفاده از پساب تصفیه‌خانه‌های شرکت‌های آب و فاضلاب برای جایگزینی با چاه‌های مجاز و فعال به جهت تعادل بخشی آبخوان‌ها به ویژه در محدوده‌های مطالعاتی ممنوعه و بحرانی که با افت سطح آب زیرزمینی و کسری حجم مخزن مواجه‌اند، تنظیم و در موارد مغایر با بخشنامه یاد شده جایگزین بخشنامه مذکور می‌گردد.

 اهداف  اجرای پروژه

  • جبران کسری حجم مخزن و جلوگیری از افت بیشتر سطح آب زیرزمینی در دشت‌های مواجه با بیلان منفی
  • آزادسازی ظرفیت آبی برای تأمین آب مورد نیاز و خصوصاً مصارف فضای سبز و خدماتی در محدوده‌های مطالعاتی متعادل
  • حفظ و احیاء منابع آب زیرزمینی با کیفیت جهت تامین مصارف آب شرب

 

شرکت آب منطقه ای قزوین در راستای دستورالعملهای ابلاغی با تعریف پروژه های ذیل اقدامات عملی را جهت اجرا و پیاده سازی طرح مذکور آغاز نمود . اهم پروژه های فعال در این شرکت به شرح ذیل است

جدول 2- پروژه های تعریف شده در قالب طرح احیا و تعادل بخشی در شرکت آب منطقه ای قزوین

ردیف

عنوان قرارداد

مشاور

 

وضعیت

شماره قرارداد

تاریخ قرارداد

مبلغ قرارداد (م ریال)

 

پرداخت شده از محل طرح تعادل بخشی(م ریال)

پرداخت شده از سایر(م ریال)

مطالبات (م ریال)

1

انجام خدمات گشت و بازرسی شبانه روزی جهت جلوگیری از تخلفات منابع آب سطحی و زیرزمینی در محدوده عملکرد شرکت آب منطقه ای قزوین

جامع کارسپاهان

در حال انجام

97/289/101

97/2/1

32,350,000,000

 

 

 

2

انجام خدمات انسداد چاههای غیرمجاز و جلوگیری از اضافه برداشت چاههای مجاز در محدوده عملکرد شرکت آب منطقه ای قزوین

آریا ویلا سازه

در حال انجام

97/7723/101

97/12/19

10,596,262,436

 

 

 

3

اجرای بتن پوشش (لاینینگ) بخشی از مسیر کانال خاکی 18.5 کیلومتری تاکستان (قطعه اول)

عمران اندیش گیلوار

انجام شده

95/5820/101

95/3/12

14,814,849,246

 

 

 

4

اجرای بتن پوشش (لاینینگ) بخشی از مسیر کانال خاکی 18.5 کیلومتری تاکستان (قطعه دوم)

عمران اندیش گیلوار

انجام شده

95/5827/101

95/3/12

14,814,849,246

 

 

 

5

انجام خدمات نظارت کارگاهی و عالیه پروژه اجرای بتن پوشش (لاینینگ) بخشی از مسیر کانال خاکی 18.5 کیلومتری تاکستان (قطعه اول و دوم)

پندام

انجام شده

95/11075/101

95/5/7

1,952,238,373

 

 

 

6

آزمایش نمونه های بتن و تراکم خاک

آزمون سازه کاسپین

انجام شده

فاکتوری

فاکتوری

فاکتوری

 

 

 

7

پتانسیل سنجی، زهکشی و مدیریت جمع آوری و هدایت آبهای زیرسطحی ناحیه شمال شهر قزوین

 ویسان

در حال انجام

101 / 4353 / 97

18 / 07 / 97

787,500,000

 

 

 

8

انجام مطالعات و عملیاتی کردن بازار آب محدوده مطالعاتی قزوین

تحقیقات خاک مهار آب

در حال انجام

95/8804/101

1395/04/14

1.122.147.000

 

 

 

9

مطالعات و طراحی پایش کیفیت منابع آب و آلاینده های آن ( از مبدا تا مصرف - استان قزوین)

لار

در حال انجام

 96/9755/101

96/4/25

4,175,299,656

 

 

 

10

آماربرداری سراسری از منابع آبهای سطحی و زیرزمینی در محدوده مطالعاتی الموت و طارم (کد1310 و 1311)

کنکاش عمران

در حال انجام

96/11292/101

 96/6/26

11,535,000,000

 

 

 

11

آماربرداری سراسری از منابع آبهای سطحی و زیرزمینی در محدوده مطالعاتی قزوین (کد4106)

یکم

در حال انجام

96/11343/101

96/6/28

7,760,500,000

 

 

 

12

منابع آبهای سطحی و زیرزمینی در محدوده مطالعاتی قیدار و آوج (کد4108 و 4109)

تیو کاوان اطلس

در حال انجام

96/11899/101

96/8/1

1,941,200,000

 

 

 

13

 نظارت برآماربرداری سراسری از منابع آبهای سطحی و زیرزمینی در محدوده مطالعاتی قزوین-الموت و طارم-قیدار و آوج

 مهار آب عمران گستر

در حال انجام

96/13315/101

96/10/21

6,171,800,000

 

 

 

14

اسکن و کدگذاری اوراق پرونده های منابع آب جهت انجام مقدمات سیستم نرم افزار یکپارچه آمار و اطلاعات حفاظت و بهره برداری

مهارآب عمران گستر

در حال انجام

97/3346/101

97/06/05

3.300.000.000

 

 

 

15

طرح ملی فرهنگی و آموزشی-دانش آموزی نجات آب دشت قزوین (داناب)

جهاد دانشگاهی

در حال انجام

97/5867/101

97/10/2

1,150,000,000

 

 

 

16

 تولید و پخش برنامه های تلویزیونی با موضوع آب

کانون آگهی و تبلیغاتی تک

انجام شده

97/5621/101

97/9/18

1,184,000,000

 

 

 

17

خدمات مشاور فرهنگی

علی محمدی

در حال انجام

98/871/101

98/2/21

300,000,000

 

 

 

18

تهیه،ساخت،حمل، کالیبراسیون، خدمات تعمیر و نگهداری 47دستگاه کنتور هوشمندحجمی WI با سایز2، 4، 6 و 8 اینچ برای چاه های برقی با سیستم قطع الکتروپمپ

شرکت هوشمند گستر اسپیناس

در حال انجام

98/1980/101

98/4/5

3,032,600,000

 

 

 

چدول 3- وضعیت منابع آب زیرزمینی استان قزوین

 

شکل 4- درصد مصرف و تخلیه چاههای مجاز در سطح استان

 

 

 

 

 

 

شکل 5- درصد مصرف و تخلیه چاههای غیرمجاز در سطح استان

جدول 3- طرح احیاء و تعادل بخشی سفره های آب زیرزمینی و آثار آن

عنوان برنامه عملیاتی

برنامه تفصیلی

واحد

1394

1395

1396

1397

تقویت و استقرار گروه‌های گشت و بازرسی

استقرار گروه‌های گشت و بازرسی

تعداد(گروه)

28

28

6

16

مسدود یا پر و مسلوب‌المنفعه نمودن چاه‌های غیرمجاز

تعداد

658

716

220

615

میلیون‌مترمکعب

89/96

73/79

4/14

91/119

آماربرداری از منابع و مصارف آب

درصد

100

100

100

100

تعیین تکلیف چاه‌های محفوره قبل از 85

تعداد

-

-

1

78

فرآیند تعدیل پروانه‌ها و صدور پروانه نهایی

پروانه

 

 

 

 

تجهیز چاه‌ها به ابزار اندازه گیری

کنتور حجمی

دستگاه

715

879

5

624

حجم صرفه‌جویی در اثر شارژ کنتور

میلیون‌مترمکعب

1101

112

1

77

حجم صرفه‌جویی در اثر کاهش منصوبات

میلیون‌مترمکعب

16

5

5/4

5/5

تقویت آبخوان از طریق طرح‌های تغذیه‌مصنوعی

پروژه

 

 

 

 

استقرار الگوی مدیریت مشارکتی منابع آب زیرزمینی

محدوده

 

 

 

 

بازار محلی آب

محدوده

بویین زهرا

بویین زهرا

بویین زهرا

بویین زهرا

انجام مطالعات مدیریت حفاظت کیفی

استان

کل استان

کل استان

کل استان

کل استان

حجم صرفه‌جویی در اثر خاموشی زمستانه

میلیون‌مترمکعب

-

-

-

-

 

اثرات اجرای طرح تعادل بخشی

  • به منظور بررسی اثرات اجرای طرح احیا و تعادل بخشی امار و اطلاعات چاههای پیزومتری توسط مدیریت مطالعات شرکت مورد بررسی قرار گرفته که نتایج آن در ادامه گزارش آورده شده است . بر اساس این بررسیها میزان میانگین افت تراز آب زیر زمینی دشت قزوین در سال آبی 93-92 به میزان 68/1متر بوده که این میزان در سال آبی 94-93 به 1.6 متر در سال آبی 95-94 به 9/0 متر ودر سال آبی96-95 به 89/0 متر کاهش پیدا کرده است و امید است با تداوم اجرای طرح افت به صفر رسیده ، تراز آب زیر زمینی بهبود یافته و بیلان دشت مثبت گردد. 

شکل 6- نمودار تغییرات تراز آب زیرزمینی دشت قزوین از سال آبی 93-92 تا شهریور ماه 97

شکل 7- تغییرات تراز آب زیرزمینی دشت قزوین از مهر 94 تا شهریور ماه97

شکل 8- نمودار تغییرات تراز آب زیرزمینی دشت قزوین ازسال آبی 93 الی 97

جدول 4- عملکرد طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی شرکت آب منطقه ای قزوین

سال

تعداد دستگاهها و ادوات حفاری غیرمجاز توقیف شده

عملیات جلوگیری از برداشت های غیر مجاز

اجرای آئین نامه اصلاح و مصرف بهینه آب کشاورزی

مجموع

پر و پلمب چاههای غیرمجاز

پر و پلمب چاههای فاقد پروانه

جلوگیری از اضافه برداشت چاه های مجاز

تعداد

حجم صرفه جویی     MCM

تعداد

حجم صرفه جویی     MCM

تعداد

حجم صرفه جویی          MCM

تعداد

حجم صرفه جویی          MCM

تعداد

حجم صرفه جویی          MCM

پر

پلمب

پر

پلمب

پر

پلمب

پر

1398

28

266

3

05/8

31/0

1

90

5/0

30

46/1

107

33/12

497

95/51

1397

46

132

131

43/4

87/19

45

302

15/12

41

55/5

105

94/7

756

40/133

1396

57

220

4/14

-

-

26

6/4

111

17/9

357

17/28

1395

70

716

73/79

-

-

25

83/4

219

7/13

960

26/98

1394

53

658

89/96

-

-

84

19/16

129

18/12

871

26/125

1393

35

281

40/60

-

-

122

44/22

49

83/3

452

67/86

جدول 5- اقدامات انجام شده در راستای طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی از سالهای93 تاکنون

مجموع عملکرد از سالهای93 تاکنون

تعداد دستگاهها و ادوات حفاری غیرمجاز توقیف شده

عملیات جلوگیری از برداشت های غیر مجاز

اجرای آئین نامه مصرف بهینه آب کشاورزی

مجموع  

 

انسداد و پلمب چاههای غیرمجاز

انسداد و پلمب چاههای فاقد پروانه

جلوگیری از اضافه برداشت چاه های مجاز

 

تعداد

حجم صرفه جویی     MCM     

تعداد

حجم صرفه جویی     MCM     

تعداد

      حجم صرفه جویی          MCM     

تعداد

      حجم صرفه جویی          MCM     

تعداد

      حجم صرفه جویی          MCM     

 

289

2407

80/284

438

41/125

328

07/55

720

15/59

3893

71/523

 

تهیه کننده :

نسیم ماهانی

تایید کننده :

علی نصراله زاده

تایید کننده :

علی نصراله زاده

تایید کننده :

علی نصراله زاده

تایید کننده :

محمدرضا زارع

تایید کننده نهایی:

محسن مولایی

 
 

عملکرد تا تاریخ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
شکل 9- میزان صرفه جویی حاصل از اجرای طرح تعادل بخشی در استان قزوین 
 
شکل 10- تعداد عملیات انجام شده از ابتدای اجرای طرح تعادل بخشی در حوزه عملکردی آب منطقه ای قزوین

 

جدول 5- وضعیت اعتباری طرح تعادل بخشی از ابتدای شروع طرح تا سال 98

جدول 1: وضعیت اعتبارات طرح تعادل­بخشی، تغذیه مصنوعی و پخش سیلاب

سال

اعتبار مصوب (میلیون ریال)

اعتبار تخصیص داده شده (میلیون ریال)

برنامه چهارم

63785

38062

1390-91

27523

21800

1391-92

25893

6252.72

1392-93

33360

6159

1393-94

22897

16107

1394-95

127260

63630

1395-96

24200

24200

1396-97

190017

91012

1397-98

69000

 

جمع

583935

 

 

پیوست تصاویر